Procena stanja životne sredine

Istraživanje stepena zagađenosti zemljišta i podzemnih voda

Konceptualni model. Plan uzorkovanja i analize. Tumačenje rezultata.

Istraživanje zagađenosti lokacija podrazumeva uzorkovanje i laboratorijske analize radi dobijanja informacija o stanju životne sredine na lokaciji i prisustvu zagađenja. U kontekstu ovog članka, zagađenjem se smatra prisustvo zagađujućih materija u zemljištu i podzemnim vodama, iznad propisanih graničnih i remedijacionih vrednosti, kao posledica aktivnosti na lokaciji ili u njenoj blizini. 

Ko je naručilac istraživanja zagađenosti neke lokacije?

Istraživanje stepena zagađenosti lokacije može naručiti kupac, zakupac, prodavac ili finansijska institucija. Informacije o prisustvu zagađenja mogu se koristiti u zaključenju kupoprodajne transakcije. Takođe, mogu služiti za utvrđivanje zakonske odgovornosti za štetu prema životnoj sredini pri promeni vlasnika ili zakupca lokacije.

U zavisnosti of potreba klijenta, istraživanje može biti ograničeno ili sveobuhvatno. Osnovna razlika je u broju uzetih uzoraka i/ili analiziranim parametrima.

Istraživanje stepena zagađenosti zemljišta ili podzemnih voda mora da ispuni određene kriterijume da bi rezultati bili pouzdani i reprezentativni za stanje životne sredine na lokaciji.

Šta se smatra pouzdanim istraživanjem zagađenosti?

Pouzdano istraživanje zagađenosti je ono koje adekvatno reprezentuje stanje životne sredine. To znači da dobijeni rezultati adekvatno reprezentuju najviše očekivane koncentracije zagađujućih materija prisutnih na lokaciji.

Svako istraživanje zemljišta i podzemnih voda sadrži određeni nivo nepouzdanosti. Profesionalnim iskustvom, primenom naučnih metoda i međunarodnih standarda, nepouzdanost se može umanjiti definisanjem odgovarajućeg obuhvata i metodologije istraživanja.

Lošim planiranjem istraživanja se može prevideti prisustvo značajnog zagađenja podzemne sredine a lokalno površinsko zagađenje zemljišta smatrati reprezentativnim.

Kako se određuje obuhvat i vrsta istraživanja?

Obuhvat i vrsta istraživanja se određuju na osnovu informacija o lokaciji i njenoj neposrednoj okolini. Informacije od značaja su: istorijat, zagađujuće materije koje su verovatno korišćene u prošlosti, zagađujuće materije koje se koriste danas, položaj objekata, prirodne karakteristike terena, osetljivost i ranjivost receptora životne sredine. Na osnovu ovih informacija izrađuje se konceptualni model lokacije.

Konceptualni model lokacije

Konceptualni model je trodimenzionalni hipotetički prikaz uslova životne sredine na lokaciji. Model uzima u obzir geološke, hidrogeološke i hidrološke karakteristike lokacije. U odnosu na njih, modelom se daje prikaz pretpostavljenog mehanizma i pravca i smera kretanja zagađenja do prisutnih receptora.

Na osnovu konceptualnog modela, identifikuju se zagađujuće materije od interesa, zone u kojima će biti istraženo prisustvo ovih materija i izrađuje se Plan uzorkovanja i analize.

Plan uzorkovanja i analize

Plan uzorkovanja i analize prikazuje obim i vrstu uzorkovanja i laboratorijskih ispitivanja koja će biti sprovedena. Planom se detaljno određuju mesta i zone iz kojih će biti uzeti uzorci. Za svako mesto uzorkovanja se navode razlozi zbog kojih je odabrano.

Osim mesta uzimanja uzoraka, Planom se definiše i metodologija uzorkovanja, dubine sa kojih će biti uzimani uzorci zemljišta, preliminarne dubine bušenja za instalaciju osmatračkih bunaraoprema za bušenje i uzorkovanje i ciljni parametri ispitivanja (zagađujuće materije od interesa).

Troškovi istraživanja zavise od specifičnosti lokacije. Uslovljeni su brojem i vrstom uzoraka, načinom i dubinom bušenja, obimom laboratorijskih analiza, tj. ciljnim parametrima.

Uzorkovanje i laboratorijsko ispitivanje

Za laboratorijska ispitivanja primarno sarađujemo sa međunarodno akreditovanom laboratorijom za ispitivanja u životnoj sredini Eurofins Analytico koja se nalazi u Holandiji. Troškovi za klijenta su slični ili niži (za specifične parametre) u odnosu na troškove analize u Srbiji a vreme čekanja na rezultate značajno kraće.

Eurofins Analytico ima razvijene procedure za podršku tokom uzorkovanja, pakovanja i slanja uzoraka. Napredne analitičke metode u laboratoriji dopuštaju manje zapremine uzoraka od standardnih što olakšava pakovanje i slanje. Primenom procedura i metoda za terensku pripremu, uzorkovanje, konzervaciju uzoraka, obeležavanje, čuvanje, pakovanje i slanje, obezbeđuje se kvalitet uzoraka. Od trenutka slanja, uzorci stižu u laboratoriju u roku od 24h.

Rezultati ispitivanja su dostupni u roku od pet radnih dana. Po zahtevu klijenta, rezultati mogu biti gotovi i u roku od jednog dana.

Standardno hemijsko ispitivanje uzoraka obuvata oko 200 parametara: metale, aromatična jedinjenja, fenole, PAH, isparljive halogene ugljovodonike, hlorovane ugljovodonike, PCB, ukupne naftne ugljovodonike, ftalate, pesticide, herbicide, fungicide.

Tumačenje rezultata istraživanja

Rezultati ispitivanja uzoraka zemljišta se porede sa graničnim maksimalnim vrednostima koncentracije i remedijacionim vrednostima. Rezultati ispitivanja uzoraka podzemnih voda se porede sa remedijacionim vrednostima za podzemne vode.

Granične maksimalne vrednosti i remedijacione vrednosti su određene zakonskim propisima ili standardima (nacionalnim, finansijskih institucija, korporacija, itd.). U obzir se uzimaju i prirodne koncentracije pojedinih elemenata (npr. metala) u zemljištu i podzemnoj vodi na istražnom području.

Zaključak istraživanja

Dobijeni rezultati se analiziraju sa aspekta konceptualnog modela lokacije. Analizira se da li utvrđene vrednosti koncentracija potvrđuju pretpostavljene veze između zagađujuće materije, mehanizma njenog prenošenja i receptora. Utvrđuje se da li je potrebno revidirati konceptualni model i sprovesti dodatna istraživanja ili se dobijeni rezultati mogu smatrati reprezentativnim za stanje životne sredine na lokaciji. Ukoliko se rezultati smatraju reprezentativnim istraživanje je završeno.

Ukoliko se nakon prvobitno sprovedenog istraživanja ograničenog obima utvrdi da bi trebalo dopuniti konceptualni model, tj. da bi vrednost koncentracije ciljnog parametra mogla biti i viša, predlaže se detaljno sveobuhvatno istraživanje.